Izvor: Nezavisne novine | Utorak, 23.02.2021.| 09:24
Izdvojite članak Odštampajte vijest

U sivoj ekonomiji skoro trećina BDP-a - Ekonomisti smatraju da poreska opterećenja u BiH podstiču rad na crno

Ilustracija
Ilustracija (Foto: CoolR/shutterstock.com)
Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Hrvatska i Srbija suočavaju se s rasprostranjenom sivom ekonomijom, koja se procjenjuje na 27,1% BDP-a u Hrvatskoj i približno 30% u ostale tri države, što znatno premašuje prosjek Evropske unije od 17,9%.

Ovo se navodi u opsežnoj studiji "Rasvjetljavanje ekonomije u sjeni: Istraživanje neformalne ekonomije u četiri države jugoistočne Evrope", koju je uradio Centar za politike i upravljanje.

Istraživanje je sprovedeno u navedenim zemljama regiona putem anketiranja 4.064 punoljetna ispitanika, a zasniva se na analizi percepcije i stavova prema kvalitetu institucija, nivou oporezivanja, otkrivanju i kažnjavanju nelegalnih radnji, kao i poreskom moralu, odnosno pravdanju djelovanja u sivoj ekonomiji.

Najzanimljiviji podaci i zaključci, koji daju jasnu sliku o problematici sive ekonomije regiona, su u segmentima rada na crno i kupovini bez dobijanja računa, te opravdavanju i kažnjavanju djelovanja u sivoj ekonomiji. Nalazi istraživanja ukazuju da je u sve četiri države prisutan rad na crno i djelomično neprijavljeni rad, odnosno 25,8% građana Srbije poznaje bar jednu osobu koja radi na taj način, dok u ostale tri države ovaj procenat varira od 16,3% u Hrvatskoj i do 18,7% u Crnoj Gori.

- Ovo je osjetljiva tema, što bi značilo da su stvarne stope vjerovatno više. Istraživanja ukazuju i da 41,3% građana Srbije predstavlja potencijalnu neprijavljenu radnu snagu, dok procenti u ostale tri države variraju od 29,2% u BiH do 35,5% u Crnoj Gori - navodi se u studiji.

Rezultati istraživanja ukazuju i na visoku učestalost neformalne kupovine robe i usluga, te 32,3% građana Crne Gore nabavlja robu i usluge bez dobijanja računa, a u ostale tri države ovaj procenat varira od 20,5% u BiH do 28,8% u Srbiji. Oko 25% populacije regije opravdava rad na crno i kupovinu bez dobijanja računa.

- Siva ekonomija negativno utiče na prikupljanje javnih prihoda te tako i na kvalitet i dostupnost javnih usluga, odnosno dolazi do smanjenja budžetskih sredstva za obrazovanje, zdravstvo, socijalna davanja, kulturu, te za sve ostale usluge koje država pruža, a koje se finansiraju iz poreza - saopštili su iz Centra za politike i upravljanje.

Igor Gavran, ekonomski analitičar, ističe za Nezavisne da je za njega jedino iznenađenje u rezultatima istraživanja da razlika između Hrvatske i ostalih posmatranih država nije veća.

- Ne zato jer sam očekivao drugačije stavove stanovnika Hrvatske, nego jer sam očekivao da su unaprijedili rad inspekcijskih službi i efikasnije sprovode zakone zbog članstva u EU - kazao je Gavran.

Dodao je da su rezultati sasvim očekivani iz nekoliko razloga, kao što su zakonski okvir, poreska i druga opterećenja nisu posticajna za legalno zapošljavanje, već naprotiv - podstiču rad na crno zbog drastične razlike u troškovima radne snage u jednom i drugim slučaju.

- Inspekcijske i druge službe ne ukazuju potrebne napore da kontrolišu primjenu propisa, a najčešće i objektivno nemaju dovoljno resursa, pa je tako poslovanje bez izdavanja računa, prijave prometa i plaćanja obaveza olakšano - kazao je Gavran.

Prema njegovim riječima, korupcija na svim nivoima dodatno urušava sistem jer se političkim i ličinim vezama ili čak direktnim podmićivanjem može postići da vas inspekcije zaobilaze ili da eventualne sankcije budu minimalne.

- Ipak, uz sve ove razloge na strani institucija, jedan od najvećih ukupno je percepcija građana i onih koji aktivno krše zakone i onih koji tek kao kupci ne insistiraju na izdavanju računa, da se plaćanjem poreza i drugih obaveza ne finansiraju javne potrebe nego ogroman dio ovog novca nestaje u korupciji i privatnim bogaćenju političara i njihovih poslovnih partnera kroz preplaćeni administraciju, namještene javne nabavke i druge oblike pronevjera i zloupotreba - ističe Gavran.

Da bi se siva ekonomija suzbila, kako je dodao, propisi moraju biti posticajni za legalno poslovanje, a inspekcije i realizacija propisa moraju biti efikasni. Kako zaključuje Gavran, da bi građani svemu tome pomogli, moraju vjerovati da se javna sredstva troše u njihovom interesu i njihovu korist.

Unos komentara je omogućen samo ulogovanim korisnicima.
Pratite na našem portalu vijesti, tendere, grantove, pravnu regulativu i izvještaje.
Testiraj besplatno!
Prijavite se na naš dnevni ekonomski bilten koji će stizati na vašu mejl adresu krajem svakog radnog dana.
Potpuna informacija je dostupna samo komercijalnim korisnicima-pretplatnicima i neophodno je da se ulogujete.
Testiraj besplatno!
Testiraj besplatno!
Potpuna informacija je dostupna samo komercijalnim korisnicima-pretplatnicima.
Testiraj besplatno!

Ako ste već korisnik, ulogujte se:
Zaboravili ste šifru? Kliknite OVDJE
Za besplatno probno korišćenje, kliknite OVDJE